Ewaluacja

Nawiązanie kontaktu z Romami nie jest łatwe. Ich doświadczenie z innymi ludźmi jest często raczej negatywne, tak więc zdobycie zaufania zaangażowanych w projekt młodych ludzi zajęło dużo czasu. Jednak jedną z najważniejszych rzeczy, jakich dowiedzieliśmy się o kulturze Romów jest fakt, że charakteryzuje się ona mądrością oraz etyką, która stanowi spore wyzwanie dla współczesnej, materialistycznej kultury. W trakcie pierwszego roku trwania projektu zazdrościliśmy tym spośród naszych pozostałych partnerów, którym udało się zorganizować zakrojoną na szeroką skalę imprezę Forum – nas bardzo dużo pracy kosztowało już samo doprowadzenie do spotkania i zorganizowanie uczestników niektórych warsztatów z dramatu. Jednak wydaje się, że wizyty na uniwersytecie naprawdę otworzyły nowe horyzonty przed młodymi Romami.

W trakcie drugiego roku próbowaliśmy bardziej starannie zaplanować pracę w Wrexham, by mogła odbyć się końcowa impreza Forum – jednak w wyznaczony dzień, kiedy przyjechaliśmy do szkoły, okazało się, że rodzice oraz inni uczniowie, którzy mieli być naszą publicznością pojechali wszyscy na jednodniową wycieczkę nad morze. Było to dla nas rozczarowaniem, wobec tego jednak ostatnia sesja przybrała formę przygotowywania dzieci do stworzenia zespołu Teatru Forum na własną rękę oraz przedstawienia swojej pracy innym dzieciom w szkole. Po sześciu sesjach ze studentami (i ponieważ ich wychowawca był naprawdę entuzjastycznie nastawiony do wykorzystywania dramatu także w innych sytuacjach), dzieci te były dość dobrze przygotowane do samodzielnego stworzenia krótkich sztuk Forum.

Ze względu na prawo dotyczące fotografowania młodych ludzi obowiązujące w Wielkiej Brytanii okazało się niemożliwe sfilmowanie większości sesji, udało nam się natomiast sfilmować fragmenty ostatniej sesji w szkole w czerwcu 2006 roku. Studenci udokumentowali swoją pracę w notatnikach, esejach, dziennikach i wszyscy przyznali, że ich pierwotne poglądy na temat Romów uległy zmianie. Wiele się nauczyliśmy podczas tych spotkań i mamy sporo materiału do przemyśleń. Najważniejsze chwile miały miejsce w połowie naszej pierwszej wizyty do szkoły St Anne w kwietniu 2006 roku kiedy mała dziewczynka, rozwścieczona przedstawianą sceną Forum wstała, weszła na Forum i powiedziała do jednego z bohaterów: „Ja jestem Romką, a ty nie możesz mówić takich rzeczy o Romach. To jest rasistowskie”. Inny moment, który wszyscy zapamiętamy wydarzył się, gdy 10-letni chłopiec romski powiedział do jednego z bohaterów: „Jak możesz żyć nienawidząc ludzi? To musi być takie okropne. Świat jest wystarczająco duży dla nas wszystkich”. Były to bardzo poważne momenty, ale w naszym projekcie było także wiele powodów do śmiechu, zwłaszcza w trakcie scen, które nazwaliśmy „fortelem zająca”, kiedy to pokazywaliśmy jak uciec przed znęcaniem się upadając na podłogę, robiąc królicze uszy i uciekając bardzo szybko. (Wysoce zalecane). Zarówno w Cheshire, jak i we Flintshire poproszono nas o kontynuowanie pracy z Romami. Jednym z prawdopodobnie niezamierzonych skutków projektu była zmiana postrzegania przez brytyjskich studentów tego, na czym polega bycie w Europie: dla wielu z nich uświadomienie sobie istnienia współpracy europejskiej było bardzo ważną niespodzianką. Nauczyliśmy się wiele biorąc udział w wideokonferencjach oraz czytając materiał na temat Minervy, jak również w związku z wyzwaniem związanym z pracą z Romami.